Zmiana koloru świeżej tarcicy, ciemne przebarwienia albo nalot pojawiający się podczas magazynowania mogą oznaczać rozwój pleśni lub grzybów powodujących siniznę drewna. Problem dotyczy szczególnie materiału o wysokiej wilgotności, który po przetarciu jest zbyt długo przechowywany bez odpowiedniej wentylacji i zabezpieczenia.
Pleśń, sinizna i zgnilizna nie są jednak tym samym zjawiskiem. Różnią się sposobem rozwoju, wpływem na właściwości drewna i możliwościami usunięcia powstałych zmian.
Dlaczego na drewnie rozwijają się grzyby?
Drewno jest materiałem naturalnym i higroskopijnym. Oznacza to, że pobiera oraz oddaje wilgoć w zależności od warunków otoczenia. Świeżo przetarta tarcica zawiera dużą ilość wody i substancji, które w sprzyjających warunkach mogą stanowić środowisko dla mikroorganizmów.
Do rozwoju grzybów potrzebne są przede wszystkim:
- odpowiednio wysoka wilgotność,
- sprzyjająca temperatura,
- dostęp tlenu,
- materiał organiczny,
- wystarczająco długi czas ekspozycji.
Ryzyko wzrasta szczególnie w ciepłych miesiącach, gdy świeża tarcica pozostaje w ciasno ułożonych pakietach, jest narażona na opady albo ma ograniczony przepływ powietrza.
Według Forest Products Laboratory pleśnie, większość przebarwień bielu oraz zgnilizna drewna są powodowane przez różne grupy grzybów. Poszczególne zjawiska należy jednak oceniać oddzielnie, ponieważ nie każde przebarwienie oznacza utratę właściwości konstrukcyjnych materiału.
Czym różni się pleśń od sinizny drewna?
Pleśń na drewnie
Pleśń najczęściej rozwija się na powierzchni materiału. Może mieć formę nalotu o barwie białej, szarej, zielonkawej lub ciemnej. Jej pojawienie się świadczy o niekorzystnych warunkach przechowywania, przede wszystkim o nadmiernej wilgotności i niedostatecznej wentylacji.
Zmiany pleśniowe mogą być stosunkowo powierzchniowe, ale nie powinny być ignorowane. Zaatakowane drewno należy dokładnie ocenić, a przede wszystkim usunąć przyczynę zawilgocenia.
Sinizna drewna
Sinizna to przebarwienie występujące najczęściej w bielastej części drewna, szczególnie gatunków iglastych. Może przyjmować kolor niebieskoszary, szary, brunatny lub niemal czarny.
Grzyby powodujące siniznę mogą wnikać w strukturę drewna. Z tego powodu przebarwienia często nie da się usunąć przez samo przetarcie lub powierzchniowe szlifowanie.
Sinizna zazwyczaj wpływa przede wszystkim na wygląd i wartość handlową materiału. Może utrudnić wykorzystanie drewna w produktach, w których znaczenie ma estetyka powierzchni, jednolity kolor albo transparentne wykończenie.
Zgnilizna
Zgnilizna jest znacznie poważniejszym zjawiskiem. Grzyby rozkładu drewna naruszają jego strukturę komórkową, co z czasem może prowadzić do obniżenia wytrzymałości, zmiany masy, kruchości i utraty przydatności materiału.
Drewna z podejrzeniem zgnilizny nie należy kwalifikować wyłącznie na podstawie wyglądu. W zastosowaniach konstrukcyjnych konieczna może być specjalistyczna ocena techniczna.
Kiedy ryzyko pojawienia się sinizny jest największe?
Najbardziej narażona jest świeżo przetarta tarcica, która nie została szybko przekazana do suszenia albo odpowiednio zabezpieczona.
Ryzyko zwiększają:
- długie przestoje pomiędzy przetarciem a suszeniem,
- składowanie mokrych desek bez przekładek,
- zbyt małe odstępy między pakietami,
- brak wymuszonego lub naturalnego przepływu powietrza,
- kontakt drewna z podłożem,
- nieszczelne zadaszenie,
- kondensacja pary wodnej,
- pozostawianie trocin, kory i odpadów w miejscu magazynowania,
- mieszanie materiału suchego ze świeżym i wilgotnym.
Znaczenie ma również gatunek drewna, pora roku oraz czas, jaki upłynął od pozyskania surowca.
Jak zapobiegać pleśni i siniźnie tarcicy?
1. Ograniczyć czas magazynowania świeżego drewna
Im krótszy czas pomiędzy przetarciem a rozpoczęciem suszenia, tym mniejsze ryzyko rozwoju niepożądanych zmian. Organizacja transportu wewnętrznego i pracy suszarni ma więc bezpośredni wpływ na jakość tarcicy.
2. Prawidłowo układać pakiety
Tarcica powinna być układana na równych przekładkach zapewniających przepływ powietrza pomiędzy warstwami. Przekładki należy rozmieścić w jednej linii, aby nie powodowały trwałego odkształcania desek.
Pakiety nie powinny stać bezpośrednio na gruncie ani w miejscach, w których zbiera się woda.
3. Zapewnić skuteczną wentylację
Samo zadaszenie nie wystarczy, jeśli wilgotne powietrze pozostaje pomiędzy deskami. Magazyn powinien umożliwiać odprowadzanie wilgoci i równomierny przepływ powietrza wokół pakietów.
Należy unikać ciasnego ustawiania dużej liczby stosów przy ścianach oraz zasłaniania dróg wentylacyjnych.
4. Chronić materiał przed ponownym zamoczeniem
Tarcicę należy zabezpieczyć przed deszczem, wodą rozpryskową i wilgocią pochodzącą z podłoża. Jednocześnie osłony nie mogą całkowicie blokować wentylacji.
Szczelne owinięcie wilgotnego drewna materiałem nieprzepuszczającym powietrza może stworzyć warunki sprzyjające rozwojowi pleśni.
5. Kontrolować wilgotność
Regularne pomiary pomagają ocenić, czy materiał wysycha prawidłowo i czy warunki magazynowania nie powodują ponownego wzrostu wilgotności.
Pomiar należy wykonywać na kilku elementach, w różnych miejscach pakietu. Wynik uzyskany wyłącznie na powierzchni jednej deski może nie być reprezentatywny dla całego wsadu.
Więcej informacji o przygotowaniu materiału opisaliśmy w artykule „Suszenie drewna w suszarni przemysłowej – jak przebiega i dlaczego ma znaczenie?”.
6. Zachować czystość miejsca składowania
Kora, trociny, pył i odpady drzewne mogą zatrzymywać wilgoć. Regularne czyszczenie hali, placu oraz urządzeń transportowych ogranicza liczbę miejsc sprzyjających rozwojowi mikroorganizmów.
Warto również kontrolować stan przekładek. Zanieczyszczone lub długo przechowywane w wilgotnych warunkach przekładki mogą negatywnie wpływać na kolejne partie materiału.
7. Stosować odpowiednio dobraną ochronę
Jeżeli organizacja produkcji nie pozwala na natychmiastowe wysuszenie tarcicy, można rozważyć zastosowanie preparatów przeznaczonych do czasowej ochrony świeżego drewna przed pleśnią i sinizną.
Środek powinien być dobrany do:
- gatunku drewna,
- poziomu wilgotności,
- sposobu aplikacji,
- czasu magazynowania,
- późniejszego zastosowania materiału,
- planowanych procesów klejenia lub wykańczania.
Preparaty należy zawsze stosować zgodnie z etykietą, dokumentacją techniczną i zasadami bezpieczeństwa. Nie należy samodzielnie zwiększać stężenia ani mieszać różnych produktów bez potwierdzenia ich kompatybilności.
Czy suszenie usuwa istniejącą siniznę?
Prawidłowe wysuszenie drewna może zatrzymać dalszy rozwój grzybów poprzez usunięcie warunków potrzebnych do ich aktywności. Nie oznacza to jednak, że powstałe wcześniej przebarwienia znikną.
Sinizna może znajdować się głębiej w strukturze drewna, dlatego struganie lub szlifowanie nie zawsze przywróci jednolitą barwę. Z ekonomicznego punktu widzenia znacznie skuteczniejsze jest zapobieganie zmianom niż próba ratowania materiału po ich wystąpieniu.
Co zrobić po zauważeniu pleśni albo przebarwień?
Po wykryciu problemu należy:
- Oddzielić podejrzaną partię od pozostałego materiału.
- Sprawdzić wilgotność drewna w kilku punktach.
- Skontrolować warunki panujące wewnątrz pakietu.
- Ocenić działanie wentylacji i stan zadaszenia.
- Ustalić czas, jaki upłynął od przetarcia.
- Określić, czy zmiany są powierzchniowe, czy sięgają w głąb materiału.
- Skonsultować sposób dalszego postępowania z technologiem lub dostawcą środków ochronnych.
Nie należy automatycznie traktować każdego ciemnego przebarwienia jako sinizny. Zmiana koloru może wynikać również z kontaktu z metalem, reakcji chemicznych, zanieczyszczeń lub nierównomiernego suszenia.
Zapobieganie jest tańsze niż utrata materiału
Pleśń i sinizna mogą znacząco obniżyć wartość handlową tarcicy, nawet jeśli nie spowodowały istotnej utraty jej wytrzymałości. W produkcji mebli, stolarki i elementów dekoracyjnych sam wygląd powierzchni często decyduje o możliwości wykorzystania materiału.
Najskuteczniejsza ochrona opiera się na połączeniu kilku działań:
- sprawnej organizacji produkcji,
- szybkiego rozpoczęcia suszenia,
- prawidłowego układania pakietów,
- skutecznej wentylacji,
- regularnego pomiaru wilgotności,
- utrzymywania czystości,
- właściwie dobranej ochrony chemicznej.
SGB pomaga zakładom przemysłu drzewnego w doborze preparatów i rozwiązań dopasowanych do gatunku drewna, technologii produkcji oraz warunków magazynowania. Skontaktuj się z nami, aby dobrać sposób zabezpieczenia odpowiedni dla Twojego zakładu.
Tytuł SEO: Pleśń i sinizna drewna – przyczyny i zapobieganie | SGB
Adres URL: plesn-i-sinizna-drewna-jak-zapobiegac
Opis meta: Skąd bierze się pleśń i sinizna drewna? Sprawdź, jak magazynować i zabezpieczać świeżą tarcicę przed przebarwieniami.
Zajawka wpisu: Pleśń i sinizna mogą obniżyć wartość świeżej tarcicy. Wyjaśniamy, dlaczego powstają i jak ograniczyć ich rozwój podczas magazynowania oraz suszenia.
